PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Czeski bestseller – historia Zetora, cz. 1

Czeski bestseller – historia Zetora, cz. 1
Zetor 25K. fot. Fortepan / Lipovits Károly

Powstali za żelazną kurtyną, współpracowali z Ursusem, wysyłali traktory do Meksyku pod marką John Deere, wymyślili kabinę zawieszoną na silentblokach, ale przede wszystkim cały czas działają, produkują i wymyślają nowe modele. Czeski Zetor obchodzi 75 lat.



Jubileusz to zawsze dobry czas na opisanie historii danej firmy. Czeski Zetor nie istnieje tak długo jak New Holland, Case czy John Deere, ale w swoim portfolio ma ciekawe ciągniki, które sprawdziły się w eksploatacji w trudnych warunkach na całym świecie.

Traktor ze Zbrojovki Brno

Oficjalna historia Zetora zaczyna się w 1946 roku w Brnie. Od 1918 roku działał tam spory zakład o nazwie Zbrojovka Brno zajmujący się głównie produkcją broni, znanej zresztą w całej Europie. Oprócz broni w Brnie wytwarzano między innymi maszyny do pisania, samochody, silniki stacjonarne, wagi przemysłowe, obrabiarki, ciągniki dla wojska marki Skoda i wiele innych przedmiotów oraz narzędzi.

Po wojnie, latem 1945 roku, postanowiono, że w Brnie ulokowana zostanie produkcja ciągników rolniczych. Za projekt odpowiedzialny był zespół pod kierownictwem Františka Musila. Pierwszy prototyp ciągnika Zetor o oznaczeniu 25 (nazwa od mocy silnika) powstał w listopadzie 1945 roku.

Zetor 25K na złomie w okolicy Gostynina w maju 2001 roku. fot. Kamil Pawłowski
Zetor 25K na złomie w okolicy Gostynina w maju 2001 roku. fot. Kamil Pawłowski

Sama nazwa Zetor to skrót od transkrypcji wymowy litery „zet” symbolizującej Zbrojovkę Brno oraz końcówki określenia traktor. W prostocie siła – nazwa chwytliwa, prosta, trafiająca w sedno.

Prototypowy ciągnik spełnił oczekiwania testujących go inżynierów i już w marcu następnego roku nastąpiła produkcja serii próbnej, a w sierpniu rozpoczął się montaż seryjny ciągników Z-25. W tym samym miesiącu Izba Handlowa Republiki Czechosłowacji zatwierdziła nazwę i znak towarowy firmy.

Szybki sukces Zetora

Zetor 25 stał się podstawowym ciągnikiem Czechosłowacji, wypierając z pól traktor Skoda 30 produkowany do 1951 roku. Już w pierwszych latach wytwarzania model Z-25 wysyłano za granicę, m. in. do Danii, Irlandii, Belgii.

Od 1947 roku ciągnik eksportowano także do Polski. W porównaniu z Ursusem C45 był ciągnikiem mniejszym, bardziej zwrotnym, oszczędniejszym i praktyczniejszym w codziennej obsłudze, choć słabszym pod względem mocy i momentu obrotowego.

W 1949 roku wprowadzono pierwsze duże zmiany. W Zetorze pojawił się TUZ i blokada mechanizmu różnicowego. Rozróżniano wówczas typy na standardowego 25A, 25K z przeznaczeniem do orki oraz 25T dedykowany do transportu.

Zetor 50 Super podczas prac serwisowych w 1971 roku na Węgrzech. fot. Fortepan / FŐFOTÓ
Zetor 50 Super podczas prac serwisowych w 1971 roku na Węgrzech. fot. Fortepan / FŐFOTÓ

Do 1961 roku wyprodukowano aż 150 570 tys. egzemplarzy typu Z-25, z czego około 90 tys. przeznaczono na eksport. W międzyczasie powstał jednocylindrowy ciągnik Zetor 15 o mniejszej mocy oraz prototyp Zetora 30 (1949 rok) z innowacyjnym układem wtrysku bezpośredniego.

Na bazie tego ostatniego w 1955 roku do produkcji wszedł Zetor 35 wyposażony w mocniejszy silnik, układ hydrauliczny, resory w zawieszeniu, wygodny fotel kierowcy i skrzynię przekładniową z modelu 15. Jedną z ciekawszych opcji mocniejszego ciągnika był gąsienicowy model Super P. W 1960 roku „trzydziestka piątka” wyewoluowała w Zetora 50, którego produkcję zakończono w 1968 roku.

Zetor unifikuje

W połowie lat 50. producent doszedł do wniosku, że gama produktowa Zetora musi zostać zunifikowana, a części powinny być wymienne między modelami. Była to jedna z pierwszych tego typu uniwersalizacji produkcji na świecie. Nowa seria ciągników UŘ I została wprowadzona do produkcji w 1960 roku. Na początku był to model 3011, z czasem doszły ciągniki o oznaczeniach 2011 i 4011. W zależności od traktora nowe pojazdy wyposażono w silniki dwu-, trzy- i czterocylindrowe.

W tym samym okresie zastosowano w czechosłowackich ciągnikach tzw. Zetormatic czyli system automatycznego regulowania głębokości orania gleby.

Umowa Zetor - Ursus

Zetora 4011 dobrze znamy poprzez podpisaną w 1962 roku umowę między stroną czechosłowacką, a Ursusem. Na mocy porozumienia obie firmy miały wspólnie projektować, rozwijać i produkować ciągniki aż do roku 1980. W Polsce przerwano wówczas prace nad większym silnikiem od tego montowanego w Ursusach C325/328 i zajęto się przygotowywaniem do przyjęcia produkcji modelu C-4011.

Ursusy C-4011 praktycznie niczym nie różniły się od czechosłowackiego pierwowzoru. fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe / Grażyna Rutowska
Ursusy C-4011 praktycznie niczym nie różniły się od czechosłowackiego pierwowzoru. fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe / Grażyna Rutowska

Ursus C-4011 wyglądał dokładnie jak Zetor oraz dysponował osprzętem czechosłowackiej firmy. Jego montaż ruszył w 1965 roku i trwał do roku 1970. Wersja eksportowa ciągnika nazywała się C-350 i posiadała modne oblachowanie podobne do późniejszych modeli C-330 i C-360.

Powstałe w latach 70. Ursusy C-355, C-355M i C-360 bazowały na konstrukcji Zetora i korzystały ze zmodernizowanych czechosłowackich silników, a duch traktorów z Brna przetrwał w Polsce do lat 90.

Zetor synonimem traktora

Współpraca z Polską to niejedyny zagraniczny epizod Zetora. W 1972 roku w Indiach rozpoczęto produkcję serii UŘ I pod marką HMT. Zanim doszło do wytwarzania Zetorów w Indiach, czechosłowacka marka stała się na tamtejszym rynku niemal symbolem traktora. Zresztą rynek hinduski nadal jest bardzo ważny dla Czechów. Razem z firmą VST Tillers Tractor w 2020 roku Zetor rozpoczął współpracę w celu opracowania na indyjski rynek nowej gamy ciągników rolniczych. 

Na przełomie lat 60. i 70. Zetor dostarczał maszyny do Japonii, które sprzedawano w Azji pod marką Iseki. Ponad to w latach 70. w Iraku powstała wielka fabryka czechosłowackich maszyn o nazwie handlowej Antar.

Oczywiście Zetory zaistniały także na innych rynkach. Spółka PZO Motokov (odpowiednik naszego Polmotu) wysyłała czechosłowackie ciągniki na cały świat. Od krajów Europy Wschodniej przez Europę Zachodnią i Skandynawię do Ameryki Południowej oraz Afryki.

W 1993 roku Czesi nawiązali współpracę z firmą John Deere i dobrze znane na polskim rynku Zetory serii UŘ I i UŘ III były sprzedawane na rynkach Ameryki Łacińskiej pod amerykańską marką, oczywiście pomalowane w charakterystyczne zielono-żółte barwy.

Zmiany, modernizacje i długowieczność

Seria UŘ I ewoluowała. Najpierw pojawiły się specjalne wersje przeznaczone do winnic czy wyposażone z tyłu w gąsienice. Produkcję pierwszej serii zakończono w 1967 roku. W kolejnym sezonie na taśmy montażowe weszły maszyny o oznaczeniu 2511, 3511 i 4511.

W 1972 roku nastąpiła kolejna modernizacja - „piątka” w nazwie ustąpiła „siódemce”. Kolejne zmiany odbywały się co kilka lat. Za każdym razem wzrastał komfort pracy operatora, stosowano nowocześniejszy design, lepsze wyposażenie i mocniejsze silniki.

Zetor w przebraniu Johna Deere'a istniał na rynkach Ameryki Łacińskiej w latach 1993 - 96. fot. Tomasz Kuchta
Zetor w przebraniu Johna Deere'a istniał na rynkach Ameryki Łacińskiej w latach 1993 - 96. fot. Tomasz Kuchta

Ciągniki zmodernizowane w latach 1980 – 86 typoszeregu 10 i kolejnych przybrały ciekawy design, o wiele bardziej nowocześniejszy niż Ursusy. Przy okazji znów wzrosła moc, zmniejszył się apetyt na paliwo, pojawiły się wersje turbodoładowane, przedni TUZ i WOM, nowoczesne kabiny z wentylacją i ogrzewaniem, a skrzynie biegów dysponowały większą liczbą przełożeń. Tego rodzaju maszyny stały się na początku lat 90. bardzo modne w Polsce.

Zetory omawianej serii okazały się długowieczne. Po kolejnych modernizacjach utrzymały się w produkcji aż przełomu wieków. 

W kolejnej części historii Zetora zajmiemy się większymi ciągnikami czeskiej marki, maszynami z lat 90. XX wieku oraz wersjami najnowszymi.

 



Podobał się artykuł? Podziel się!
×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (15)

  • Bartek 2021-12-19 18:11:31
    Zetor to wygodna kabina. Nieraz z koleżanką ze studiów dopuściłem się zbeszczeszczenia siedzenia kierowcy...
  • Krzysztof 2021-12-18 19:08:02
    Czesi na stary silnik założyli nową kabinę i Polacy kupili. W Ursusie siedział licencyjny Perkins przykryty starą kabiną i upadł.Polacy zachłysnęli się błyskotkami doprowadzając swoją markę do dna.A wystarczyło w odpowiednim czasie założyć nowe błotniki.
    • Seba 2021-12-18 23:21:33
      Oprócz błotników jeszcze kabinę dali taką prawdziwą z oddzielną podłogą. I inne rzeczy np mocniejszy podnośnik , mocniejszy silnik . Obudowy te same z wymiarów i wyglądu ale noe do końca bo masywniejsze a i w środku inne częsci . A to żadna nowośc inne marki tak samo robią i robiły jak coś jest dobre silnik czy skrzynia to się ulepsza
  • JD2184 2021-12-18 17:43:01
    Czeski bestseller to nam Polakom zamykanie naszych kopalni niech tego Zetora i całą czeską resztę wsadzą sobie w.........
    • Bartek 2021-12-19 12:17:46
      chore i opętane z nienawiści pisiory wołały pisać do Czechów listy żeby ci zabronili Polkom aborcji zamiast rzeczowo i merytorycznie rozmawiać o turowskim problemie wymachując przy tym szabelką na kulawym koniu to sprawa wygląda tak a nie inaczej. Oczywiście wszyscy winni tylko nie pis.
    • Zbigniew 2021-12-19 14:16:41
      John Deere n
  • Zdzichu 2021-12-18 17:40:07
    Mądry naród nie niszczy swojego przemysłu a głupi naród nie ma już swojego niestety przyszło mi żyć w takim narodzie
  • John vein 2021-12-18 17:15:36
    W artykule jest napisane że ursusy 4011 były produkowane do 1970r jak u nas był z 1971r
ZOBACZ WSZYSTKIE KOMENTARZE

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 54.80.249.22
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin forum

KONTAKT24

Widziałeś, słyszałeś coś ważnego? Byłeś świadkiem niecodziennego wydarzenia? Napisz do nas! Opublikujemy, zainterweniujemy, pokażemy całemu światu. Jesteśmy dla Was 24 h na dobę, 7 dni w tygodniu.

DODAJ PLIKI

Kliknij lub przeciągnij pliki z dysku i upuść. Max. rozmiar pliku 4 MB.

Drogi Użytkowniku!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych możemy przetwarzać Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane dodatkowo jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do odwołania zgody oraz prawo sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl. Wycofanie zgody nie wpływa na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego przed jej wycofaniem.

W dowolnym czasie możesz określić warunki przechowywania i dostępu do plików cookies w ustawieniach przeglądarki internetowej.

Jeśli zgadzasz się na wykorzystanie technologii plików cookies wystarczy kliknąć poniższy przycisk „Przejdź do serwisu”.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.