Poprzednią część historii Zetora zakończyliśmy na omówieniu zunifikowanej, długowiecznej serii traktorów UŘ I. W Polsce znamy je z modelu 4011, który pod tą samą nazwą z dodatkiem litery C produkowano w Ursusie. Podpisana w 1962 r. umowa o współpracy dała także początek nowej gamie ciągników o większej mocy typoszeregu UŘ II.

Premiera Crystala

W 1963 r. swoją działalność rozpoczął Polsko-Czechosłowacki Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Ciągników w Brnie, który pracował nad nową serią maszyn nazwaną w Polsce NUR 1.4, a w Czechosłowacji UŘ II Crystal. Nad całością czuwali inżynierowie Czesław Sławski i Jaroslav Zezula.

Nazwa Crystal nawiązuje do ostrych krawędzi nadwozia nowego ciągnika z Brna. Projektantem tych linii był Otakar Diblik znany m. in. z zaprojektowania luksusowej wersji autobusu Skoda 706 RTO oraz lokomotywy ekspresowej Skoda E32.

W 1968 r. ruszyła produkcja Zetora 7511, a od 1971 r. 8011 (maszyny różniły się mocą silnika - 75 KM/80KM). W Polsce montaż Ursusa C-385 wystartował w 1969 r. Obie maszyny były do siebie bliźniaczo podobne i korzystały z tych samych czterocylindrowych silników Z-7501, a potem Z-8001.

Stoisko firmy Zetor na targach RAI w Amsterdamie w 1982 roku. Na pierwszym planie Zetor 7045 z serii UR I, a po prawej widać model 8045 Crystal. fot. Nationaal Archief / Anefo
Stoisko firmy Zetor na targach RAI w Amsterdamie w 1982 roku. Na pierwszym planie Zetor 7045 z serii UR I, a po prawej widać model 8045 Crystal. fot. Nationaal Archief / Anefo

Przez lata maszyny z obu fabryk były modernizowane w tym samym czasie. W Zetorze najpierw zwiększono moc, potem w 1974 r. do produkcji wszedł model 12011 z sześciocylindrowym silnikiem wysokoprężnym o mocy 115 KM. W 1980 r. zaprezentowano Zetora 16045 wyposażonego w napęd na cztery koła oraz turbodoładowanie (moc wzrosła w tej wersji do 160 KM).

Mniej więcej w połowie lat 70. z traktorów typoszeregu UŘ II zniknęły odstające niczym uszy Plastusia światła, które w nowszych modelach ulokowano w atrapie chłodnicy.

Silentbloki – czesko-polski patent

Modele Crystal z powodzeniem eksportowano na zachód. Ciągniki dzięki zastosowaniu pierwszej na świecie kabiny zamontowanej na gumowych silentblokach były bardzo komfortowe i ciche w środku. W badaniach przewyższały pod tym względem zachodnią konkurencję uzyskując poziom hałasu kabinie w wysokości 85 dB.

Ursus C-385 był bliźniaczo podobny do Zetora 7511 i późniejszego 8011. Oba pojazdy powstały wspólnie, pod okiem zarówno polskich jak i czechosłowackich inżynierów. fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe / Grażyna Rutowska
Ursus C-385 był bliźniaczo podobny do Zetora 7511 i późniejszego 8011. Oba pojazdy powstały wspólnie, pod okiem zarówno polskich jak i czechosłowackich inżynierów. fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe / Grażyna Rutowska

 Warto jednak dodać, że w niezależnych badaniach przeprowadzonych w 1975 roku w Szwecji Ursus C-385 (bliźniaczy model do Zetora) był wprawdzie najcichszy w kabinie spośród przebadanych traktorów, ale za to najgłośniejszy na zewnątrz.

Crystal jedzie na Słowację

Niestety dla Zetora od 1981 r., decyzją władz państwowych, produkcję serii Crystal przeniesiono do zakładów ZTS Martin na Słowacji. Wprawdzie na rynkach eksportowych ciągniki serii UŘ II nadal sprzedawano jako Zetory, to czeska marka utraciła kontrolę nad zaprojektowanymi wspólnie z Polakami ciągnikami.

Serię Crystal po kolejnych trzech modernizacjach produkowano do końca lat 90. pod słowacką marką ZTS.

Lata 90. z Zetorem UŘ III

W latach 70. współpraca między Ursusem i Zetorem ograniczyła się do wymiany doświadczeń w sprawie produkcji ciągników typoszeregu UŘ II. W związku z interwencją polskiej armii podczas Praskiej Wiosny w 1968 r. stosunki między oboma narodami stały się dość napięte.

Zetor serii Crystal spotkany podczas powodzi w Holandii pod koniec lat 70. fot. Nationaal Archief / Anefo
Zetor serii Crystal spotkany podczas powodzi w Holandii pod koniec lat 70. fot. Nationaal Archief / Anefo

Zetor od 1972 r. myślał nad nową serią ciągników UŘ III. Prace przedłużały się i zostały dokończone dopiero w latach 90. W efekcie w 1991 r. zadebiutowała nowa seria ciągników Zetora, której seryjny montaż ruszył w 1992 r.

W międzyczasie nastąpił podział Czechosłowacji. Ciągniki typoszeregu UŘ I zostały w Brnie, a wersje UŘ II w słowackim Martinie.

Nowe modele typu 7520/40, 8520/40, 9520/40 oraz debiutujące w 1995 r. 10540 i 11540 zastąpiły w gamie Zetora ciągniki serii Crystal, które definitywnie zniknęły z oferty eksportowej czeskiej marki po podziale kraju.

Zetor Polska

Ciekawym epizodem z polskiego punktu widzenia jest montaż Zetorów w Kaliszu w połowie lat 90. Dokładnie w 1995 r. Zetory UŘ III pojawiły się w polskiej montowni w dawnych zakładach lotniczych PZL Kalisz. W tym okresie założono także polskie przedstawicielstwo czeskiej marki, które działa w tym samym mieście do dziś, choć z nową siedzibą.

Montaż odbywał się w latach 1995-98. Na polski rynek trafiło wówczas około 3600 ciągników typoszeregu UŘ III.

Zetor w XXI wieku

W 1998 r. serię UŘ III przemianowano na Forterra, zaś w 2002 r. zaprezentowano ciągniki serii Major, a w 2004 r. zadebiutowały całkowicie nowe traktory typu JRL Proxima. Obie serie zastąpiły w katalogu brneńskiej fabryki ciągniki wywodzące się jeszcze z serii UŘ I.

W 1998 roku serię UŘ III przemianowano na Zetora Forterra. fot. Zetor.com
W 1998 roku serię UŘ III przemianowano na Zetora Forterra. fot. Zetor.com

W tej chwili wybór w Zetorze jest o wiele szerszy niż kiedyś. Oferta zaczyna się od produkowanych w koreańskiej fabryce marki TYM ciągników do prac ogrodowych i porządkowych serii Primo oraz Compax. Ofertę uzupełniają niewielkie Utilix i Hortus o mocach od 40 do 70 KM, także pochodzące z Korei Południowej.

W traktorach lekkich tradycje serii UŘ I kontynuują Zetory Major i Proxima. Ciągniki powyżej 100 KM w ofercie czeskiej firmy noszą nazwy Forterra oraz Crystal. Do dobrze kojarzonej z dużymi ciągnikami nazwy czeska marka wróciła w 2015 r.

W tym samym roku na targach Agritechnica w Hanowerze czeska fabryka pokazała prototyp ciągnika Zetor by Pininfarina, zaprojektowanego przez słynne włoskie studio stylistyczne. Nowy design zastosowano w serii Major w 2018 r. i jest on kontynuowany w kolejnych modernizacjach każdego typoszeregu czeskiego producenta.

Zetor od 75 lat z nami

Czechom należą się słowa uznania za utrzymanie tak świetnie prosperującej marki przez 75 lat. Wprawdzie na przełomie wieków, po wykupieniu spółki przez firmę Motokov, był moment, gdy nad brneńską fabryką zawisły ciemne chmury, ale wkrótce los się odmienił.

Sprawdź możliwości finansowania używanych maszyn rolniczych!

Od 2002 r. czeska marka należy do słowackiego holdingu HTC, który wie jak zarządzać firmą. W tej chwili Zetory są sprzedawane prawie na całym świecie, a Polska należy do największych odbiorców tych ciągników.

Po lewej widać ciągnik zaprojektowany przez włoskie studio stylistyczne Pininfarina. Po prawej parkuje zabytkowy Zetor 25 - 75 lat historii Zetora na jednym obrazku. fot. Zetor
Po lewej widać ciągnik zaprojektowany przez włoskie studio stylistyczne Pininfarina. Po prawej parkuje zabytkowy Zetor 25 - 75 lat historii Zetora na jednym obrazku. fot. Zetor