MTZ-82 od ponad 45 lat należy do jednych z najbardziej popularnych ciągników w naszym kraju. Jeszcze w starej kabinie pojawił się w Agromach pod koniec lat 70. i dzięki niskiej cenie i prostej konstrukcji szturmem podbił polskie pola. Niewątpliwym atutem był napęd na obie osie, co ówcześnie było rzadko spotykane w tej kategorii.

Tytułowy problem, z którym spotkał się nasz czytelnik, nie należy do rzadkich przypadków, więc postanowiliśmy przybliżyć wam tę usterkę i przyczyny jej występowania. Jednak zacznijmy od początku.

Układ hydrauliczny MTZ-82

Instalacja hydrauliczna ciągnika MTZ-82 składa się ze zbiornika oleju hydraulicznego (20 l) umieszczonego przed kabiną. Od strony kierowcy przykręcony jest do niego rozdzielacz typu R i poniżej pompa hydrauliczna NSz-32.

Z rozdzielacza stalowymi przewodami podawane jest ciśnienie na zewnętrzne wyjścia (boczne i tylne) oraz na regulator siłowy pod siedzeniem kierowcy, a z niego na siłownik hydrauliczny C-100. Prosto, skutecznie i na wierzchu, co ma swoje wady i zalety.

Schemat instalacji hydraulicznej ciągnika MTZ-82 rys. katalog Belarus
Schemat instalacji hydraulicznej ciągnika MTZ-82 rys. katalog Belarus

Pękła pompa

Nasz czytelnik Rafał tak opisał uszkodzenie: któregoś dnia w czasie pracy chciał podnieść maszynę na TUZ-ie i nagle pompa hydrauliczna zawyła i pękła, tryskając wokół siebie gorącym olejem. Na szczęście awaria wydarzyła się na podwórku i jeśli nie licząc szkód w samym ciągniku, obyło się bez kosztów.

Włącznik pompy hydraulicznej MTZ. Jeśli nie korzystamy z podnośnika jego wyłączenie oszczędza zużycie pompy. rys. katalog Belarus
Włącznik pompy hydraulicznej MTZ. Jeśli nie korzystamy z podnośnika jego wyłączenie oszczędza zużycie pompy. rys. katalog Belarus

Po zamontowaniu nowej pompy, uszczelki na wlocie i odpowiedniego oringu na wylocie oraz zalaniu świeżym olejem hydrauliki uruchomiono ciągnik bez włączonego (osobnym sprzęgłem) napędu pompy. Po jego włączeniu obroty silnika się zachwiały, a z mechanizmów napędu pompy zaczęły dochodzić podejrzane odgłosy i świst.

Na przeźroczystej skali poziomu oleju hydraulicznego umieszczonej z boku zbiornika widać było też jego gwałtowny spadek. Po zatrzymaniu ciągnika wykryto znaczący wzrost poziomu oleju w skrzyni biegów.

Skąd taka awaria?

Jak wspomnieliśmy, problem nie jest jednostkowy. Co prawda opisane tu pęknięcie pompy zdarza się rzadko, ale “hurtowy” wrzut oleju z hydrauliki do wnętrza korpusu skrzyni biegów już nie.

Do zbiornika oleju przykręcona jest pompa i rozdzielacz. Na rysunku widoczny także przewód ciśnienia pompy. rys. katalog Belarus
Do zbiornika oleju przykręcona jest pompa i rozdzielacz. Na rysunku widoczny także przewód ciśnienia pompy. rys. katalog Belarus

Zanim jednak wyjaśnimy przyczyny tej awarii, przyjrzyjmy się drodze, jaką przebywa olej hydrauliczny w tym modelu MTZ.

Olej hydrauliczny zasysany jest bezpośrednio krótkim kolankiem z dna zbiornika przez zębatą pompę NSz-32. Dalej, już pod ciśnieniem trafia do rozdzielacza hydraulicznego i jeśli żaden z jego trzech suwaków nie jest przesunięty w tryb “praca”, ciśnienie trafia na zawór przelewowy. Ten w trybie otwartym kieruje strumień oleju z powrotem do zbiornika, gdzie trafia po przejściu przez papierowy (w tym modelu) filtr i obieg się zamyka.

Położenie zaworu przelewowego w rozdzielaczu. Tu widoczne elementy od 43 do 52. rys. katalog Belarus
Położenie zaworu przelewowego w rozdzielaczu. Tu widoczne elementy od 43 do 52. rys. katalog Belarus

Jak się zapewne już domyślacie, słabym punktem tego rozwiązania jest zawór przelewowy. Pracuje on, wykonując krótki skok wspomagany ciśnieniem oleju z jednej strony, a stalową sprężyną kontrującą jego ruch z drugiej. Zakończona stożkiem główka zaworu dopchnięta przez sprężynę styka się z ostrym kantem stalowego pierścienia, w ten sposób zamykając i uszczelniając przepływ oleju.

Wróćmy do problemu - przyczyny obu awarii

Przyczyną awarii ciągnika okazał się zacięty zawór przelewowy. Zawiesił się on w pozycji, która uniemożliwiała swobodny przepływ oleju z pompy przez rozdzielacz do zbiornika, całkowicie go zatykając. Skutkiem tego ciśnienie oleju w pompie nie mogło znaleźć sobie ujścia, przekroczyło stan krytyczny i (z braku zaworu bezpieczeństwa w instalacji hydraulicznej tego ciągnika) rozerwało pompę.

Zawór przelewowy kompletny: 52-pierścień, 50-zawór, 46-sprężyna, 44- gniazdo zaworu, 43 i 45 -oring, 41-pokrywa uszczelniająca
Zawór przelewowy kompletny: 52-pierścień, 50-zawór, 46-sprężyna, 44- gniazdo zaworu, 43 i 45 -oring, 41-pokrywa uszczelniająca

Po montażu drugiej nowej pompy sytuacja się powtórzyła: pompa została włączona przez sprzęgło, zawór nadal znajdował się w pozycji zaciętej, a ciśnienie nie miało ujścia. Tym razem jednak przekroczenie ciśnienia krytycznego w pompie NSz-32 skutkowało “przebiciem się” ciśnienia w najsłabszym punkcie, czyli po wewnętrznych uszczelnieniach i simeringu wałka napędu pompy.

Cały olej, który w tym momencie przechodził przez pompę, był wtłaczany pod ciśnieniem do mechanizmu jej napędu znajdującego się w skrzyni sprzęgłowej. Ponieważ w ciągniku MTZ-82 stanowi ona wraz ze skrzynią biegów i obudową tylnego mostu jeden zbiornik oleju przekładniowego, został on w ciągu jednej chwili “wzbogacony” o kilkanaście litrów oleju hydraulicznego.

Naprawa i wymiana - krok po kroku

Poza kolejną nową pompą hydrauliczną, jej uszczelkami, nowym olejem hydraulicznym (20 l.) i przekładniowym (40 l.) naprawa awarii objęła także znajdujący się w rozdzielaczu zawór przelewowy. Po odkręceniu jego pokrywy przykręcanej na dwie śruby, jedną z nich wkręcamy w widoczny wewnątrz kielicha zaworu gwint i wyciągamy (na siłę). Następnie usuwamy sprężynę i sam zawór. Wewnątrz pozostaje wbity stalowy pierścień, który koniecznie musimy usunąć i wymienić na nowy. Wyciągamy go szczypcami do segerów.

Montaż zaworu przebiega w odwrotnej kolejności: najpierw nowy pierścień (kupujemy go w komplecie z nowym zaworem) - pamiętając, o prawidłowym montażu, gdzie ostry kant wewnętrzny musi stykać się ze stożkowym grzybkiem zaworu. Następnie dokładnie umyty sam zawór (wchodzi z lekkim luzem), sprężyna i kielich zaworu, na który nakładamy nowy oring. Mocno naciskając, sprawdzamy, czy zawór pracuje i dokręcamy jego pokrywę, obowiązkowo wymieniając jej oring uszczelniający.

Zbiornik oleju hydrauliki. Widoczny papierowy wkład filtra rys. katalog Belarus
Zbiornik oleju hydrauliki. Widoczny papierowy wkład filtra rys. katalog Belarus

Zanim zalejemy hydraulikę nowym olejem, pamiętajmy o wymianie papierowego filtra hydrauliki i jego nowym oringu. W naszym przypadku filtr ten był już bardzo brudny, rozwarstwiony i zassany, co poważnie ograniczało przepływ oleju.

Po tych czynnościach zalany świeżym olejem hydraulicznym ciągnik już normalnie zaczął podnosić maszyny i wrócił do pracy. Naszemu rolnikowi poleciliśmy wymianę filtra hydrauliki za 50 mtg, a później przynajmniej dwa razy w roku.

Przyczyna awarii MTZ-a

Do tej nagłej awarii doprowadził jak już wspomnieliśmy zacięty zawór przelewowy. Pod jego kielichem sprężyna była oblepiona zanieczyszczeniami i drobinami piasku. Prowadnica zaworu miała na sobie “nitki” czerwonego silikonu, który był przyczyną jego zacięcia.

Pan Rafał przyznał, że ciągnik kupił trzy lata temu i przez ten czas nie wymienił oleju w hydraulice ani jego filtra kosztującego 15 zł. Ich okresowa wymiana zapewne zapobiegłaby awarii ciągnika.