Aby siewnik punktowy pracował właściwie, należy go wcześniej gruntownie sprawdzić i odpowiednio przygotować do pracy. Błędy popełnione podczas siewu takich roślin uprawnych, jak buraki cukrowe, kukurydza czy słonecznik są nieodwracalne, a odbijają się na wschodach i plonach. W praktyce rolniczej do siewu np. kukurydzy stosowane są głównie siewniki punktowe pneumatyczne: podciśnieniowe i, rzadziej spotykane, nadciśnieniowe. Pracują dobrze, bez względu na kształt i wielkość nasion. Wadą ich jest natomiast bardziej złożona budowa w porównaniu do siewników punktowych mechanicznych. Mają również wyższe zapotrzebowanie na moc ciągnika ze względu na napęd dmuchawy. Mechaniczne siewniki punktowe nie są zalecane do siewu kukurydzy, a częściej do siewu np.: buraków cukrowych.

Podstawowe parametry, które muszą być spełnione podczas siewu punktowego to: wymagana obsada roślin, odpowiednia głębokość umieszczenia nasion w glebie, równomierność ich rozłożenia, stan zagęszczenia gleby w otoczeniu wysianych nasion, przykrycie nasion glebą. W tym celu należy starannie przygotować siewnik do pracy i przeprowadzić regulacje zgodnie z instrukcją obsługi urządzenia. Po zakończonym okresie agrotechnicznym (na zimę) siewnik punktowy powinien być odpowiednio zabezpieczony przed korozją i przechowywany pod dachem.

Od czego zacząć?

W pierwszej kolejności przed sezonem należy dokonać ogólnej oceny maszyny, tj. sprawdzić czy nie występują pęknięcia lub zgięcia na podstawowych zespołach, wycieki oleju. Należy sprawdzić stan ogumienia, czy śruby i nakrętki są dokręcone. Elementy, na których występują trwałe uszkodzenia, trzeba od razu wymienić. Należy też dokonać smarowania siewnika zgodnie z tabelą smarowania.

Szczególną uwagę trzeba zwrócić na stan elementów roboczych siewnika, tj. stopień zużycia redlic, a zwłaszcza ich część roboczą. Jeżeli redlice są wytarte, wtedy tracą pierwotny kształt i bruzdka nie będzie wykonana odpowiednio. W wyniku czego nie zostanie zachowana właściwa głębokość siewu albo bruzdka będzie za szeroka, co prowadzi do nierównomiernego rozmieszczenia nasion w rzędzie. W wypadku dużego zużycia redlic należy je wymienić na nowe. Jeśli są zużyte w niewielkim stopniu, można ich kształt poprawić przez szlifowanie.

siewnik.jpg

Autor: B. Kowalski

Opis: Im większy siewnik, tym więcej pracy czeka użytkownika podczas przedsezonowych przygotowań.

Przy większym zużyciu stopki można poddać je zabiegowi regeneracyjnemu przez naspawanie elektrodą, a następnie wykonać szlifowanie, pod warunkiem, że przywróci się im pierwotny kształt. Następnie trzeba sprawdzić inne części maszyny, jak tarcze, kółka dociskowe, zagarniacze, łańcuchy napędowe. Niezależnie od wymiany trzeba nasmarować łańcuchy i odpowiednio je napiąć. Wszystkie łożyska należy skontrolować pod kątem stopnia zużycia. Jeśli występują zbyt duże luzy lub ślady korozji, powinno się je wymienić. Następnie należy dobrać tarcze wysiewające i przełożenia układu napędowego. Jest to szczególnie istotne przy mechanicznym systemie wysiewu, bo przy nieprawidłowo dobranych tarczach mogą wystąpić przepusty lub wysiew podwójny. Następnie ustala się optymalną odległość wysiewanych nasion w rzędzie. Dokonuje się tego na podstawie zalecanej obsady roślin, wysiewanej odmiany, siły kiełkowania i aktualnych warunków glebowo-klimatycznych. Przełożenia układu napędowego tarcz i liczbę otworów na tarczach należy dobrać w ten sposób, aby uzyskać wymaganą odległość nasion w rzędzie lub najbliższą. Wykonuje się to zgodnie z tabelą dostępnych w siewniku odległości między nasionami. W wypadku zużyciu kół zębatych i łańcuchów w skrzyni przekładniowej powinno się je wymienić w komplecie. W przeciwnym razie ich żywotność ulega znacznemu skróceniu. Jeżeli w siewniku zainstalowano przekładnie w kąpieli olejowej, trzeba sprawdzić poziom oleju i w razie potrzeby uzupełnić go, a w wypadku jego wymiany, należy posłużyć się instrukcją obsługi.

Istotne ciśnienie

W maszynach o pneumatycznym systemie wysiewu dodatkowo dobiera się, zgodnie z zaleceniami producenta, wartość wytwarzanego przez wentylator podciśnienia lub nadciśnienia w układzie pneumatycznym, zależnie od konstrukcji siewnika i położenia zgarniacza nadmiaru nasion.

Ponadto w siewnikach pneumatycznych należy sprawdzić szczelność komór i przewodów ciśnieniowych. Przewody nie powinny być pozaginane. Należy zwrócić uwagę na opaski zaciskowe na przewodach, łączące wentylator z sekcjami wysiewającymi. Wskaźnik ciśnienia musi być sprawny. Na prawidłowy wysiew duży wpływ ma odpowiednie podciśnienie lub nadciśnienie w układzie pneumatycznym, którego wartości podane są w tabelach instrukcji obsługi danego siewnika.

Podczas regulacji ciśnienia w układzie pneumatycznym wpływ na jego wartość mają obroty silnika ciągnika (WOM), co bezpośrednio jest związane z wyborem przełożenia w skrzyni biegów w celu uzyskania zalecanej prędkości roboczej. Przekroczenie optymalnej prędkości roboczej może powodować przetaczanie się pojedynczych nasion w bruzdce i zwiększać nierównomierne rozmieszczenie ich w rzędzie. Dla pneumatycznych siewników punktowych optymalna prędkość robocza mieści się od 5 do 7 km/h. Stosuje się zasadę, że im większa odległość nasion w rzędzie, tym większa może być prędkość robocza. Przyczyną nierównomiernej pracy wentylatora wpływającego na wartość ciśnienia w komorze siewnika jest najczęściej luźny pasek wieloklinowy, którego napięcie należy odpowiednio wyregulować. Ugięcie paska nie powinno przekraczać około 10 mm, a pomiaru dokonuje się w połowie odległości między kołami pasowymi. Tylko przy właściwym napięciu paska wentylator może wytwarzać odpowiednią wartość podciśnienia lub nadciśnienia. W siewnikach podciśnieniowych ważne jest również ustawienie zgarniaczy nadmiaru nasion. Należy uwzględnić ich wielkość i zalecenia producenta siewnika. Zagarniacz został ustawiony prawidłowo, jeżeli w każdym otworze znajduje się jedno nasionko. Sprawdza sie to, wykonując próbny wysiew przez obracanie kołem jezdnym przy włączonym wentylatorze. W siewnikach pneumatycznych nadciśnieniowych np. wysiew podwójny jest efektem zbyt małego ciśnienia, a brak nasion w stożkowych gniazdach oznacza zbyt duże ciśnienie w układzie pneumatycznym. Intensywność pracy zagarniaczy nasion i rolek dociskowych będzie zależała przede wszystkim od warunków panujących na polu.

Próba wysiewu

Kontrolą prawidłowo wykonanej regulacji siewnika może być stanowiskowa próba wysiewu. W tym celu kołem siewnika obraca się tyle razy, aż z aparatu wyleci np. 100 szt. nasion. Gdy odległość między nasionami w rzędzie ma wynosić 20 cm, to teoretycznie 100 nasion powinno być wysianych na odcinku pola o długości 20 m. Jeżeli przyjmiemy, że koło napędowe siewnika przebywa podczas jednego obrotu drogę 1,88 m, to na odcinku 20 m obróci się 10,6 razy. Właśnie tyle obrotów należy wykonać, aby wysiać 100 nasion z każdego aparatu wysiewającego. Gdy uzyskana w wyniku próby liczba wysianych nasion w każdej sekcji jest zgodna z oczekiwaną, można przyjąć, że siewnik ustawiono prawidłowo. Przed próbą komórki tarczy wysiewającej muszą być napełnione nasionami, a prędkość obrotowa koła napędowego powinna być taka, jak podczas siewu w polu.

siewnik punktowy.jpg

Autor: B. Kowalski

Opis: Siewnik punktowy Monosem.

Przed rozpoczęciem pracy na polu siewnik punktowy zawieszany należy wypoziomować. Dokonuje się tego przez zmianę długości łącznika górnego w trójpunktowym układzie zawieszenia na podstawie charakterystycznych wskazań zawartych w instrukcji obsługi, jak np. położenie śruby w środku podłużnego otworu w górnym ramieniu równoległoboku (siewnik Monosem).

Oceny równomierności rozłożenia nasion w rzędzie można dokonać podczas próby wysiewu w otwarte bruzdy. W tym celu należy unieść i podwiesić tylne koła dociskowe znajdujące się za redlicą i zablokować zagarniacze śladów. Po przejechaniu kilkudziesięciu metrów należy zmierzyć odstępy między nasionami wysianymi w bruzdki redliczne. W wypadku istotnych różnic w stosunku do wartości wymaganej trzeba sprawdzić nastawy z instrukcją obsługi i dokonać ewentualnej korekty, czyli zmienić na jedną z sąsiednich nastaw w skrzyni przekładniowej. Przyczyną nierównomiernego rozmieszczenia nasion w rzędzie może być zużyta stopka. Powinno się również sprawdzić wartość ciśnienia i powtórzyć polową próbę wysiewu.

Głębokość umieszczenia nasion w glebie reguluje się dwutorowo, tj. bezstopniowo kręcąc korbą lub stopniowo – śrubą w otworach. Dla redlicy zespolonej z przednim kołem podporowym zmianie podlega położenie tylnego koła dociskowego formującego bruzdkę. Przy siewie płytszym należy obniżyć tylne koło. Jeżeli siewnik posiada redlicę zespoloną z tylnym kołem dociskowym, to regulacji dokonuje się za pomocą przedniego koła podporowego. Aby uzyskać płytszy siew, należy zamocować koło w niższym otworze, co spowoduje uniesienie redlicy. Dużym ułatwieniem przy bezstopniowej regulacji jest obecność skali nastawy na elementach sekcji. Daje to możliwość ograniczenia kontroli głębokości pracy do jednej sekcji, a następnie w takim samym zakresie wyregulowania pozostałych. Głębokość siewu sprawdza się po przejechaniu odcinka o długości powyżej 20–30m. Prędkość powinna być taka sama, jak podczas eksploatacji siewnika. Następnie odsłania się przykryte glebą nasiona i mierzy się głębokość, na jakiej się znajdują. Jeśli głębokość siewu którejś z sekcji jest nieprawidłowa, trzeba maszynę wyregulować i dokonać próbnego przejazdu.

Oprócz ustawienia głębokości siewu nasion należy zadbać o prawidłowe umieszczenie nawozu w glebie, jeśli na siewniku zainstalowany jest dozownik. Nawóz powinien być wysiany mniej więcej 5 cm obok i mniej więcej 5 cm poniżej umieszczonych w glebie nasion. W wypadku wyposażenia siewników w redlice oddzielne do wysiewu nasion i nawozu należy bezwzględnie sprawdzić ich wzajemne położenie i w razie potrzeby dokonać korekty. Jeżeli siewnik posiada redlice zespolone, to nie ma potrzeby sprawdzenia ich wzajemnego położenia.
Regulacja intensywności zagęszczania gleby, w której umieszczone są nasiona, oferowana jest tylko w niektórych siewnikach. Dokonuje się jej za pomocą zmiany położenia sprężyn w równoległoboku. Intensywność dociskania nasion do bruzdy uzyskuje się, zmieniając nacisk rolki dociskowej lub zakładając rolkę o innej szerokości. Zmiany nacisku można dokonać, przestawiając zaczep łącznika sprężyny dociskowej, np. w siewniku Omega, w którym zastosowano sprężysto-przegubowe mocowania rolek. Inną możliwością jest zmiana w otworze zawiasowym zainstalowanej rolki (na sztywno) względem redlicy i tylnego koła dociskowo-formującego bruzdkę (w siewniku Monosem) lub tylko względem redliny (Variosem).

Szerokość międzyrzędzi

Szerokość skrajnych międzyrzędzi zależy od miejsc przejazdu siewnikiem, czyli prawidłowości ustawienia znaczników. Należy tak je ustawić, aby odstępy między pasami siewnymi przy kolejnych przejazdach odpowiadały szerokości międzyrzędzi. Uzyskuje się to przez zluzowanie śrub lub pierścieni mocujących, wysuwając lub wsuwając talerze (radełka) znaczników względem wychylnych ramion. Regulacji dokonuje się, znając różnicę pomiędzy szerokością (S) skrajnych sekcji siewnika a rozstawem (L) kół ciągnika. Długość znacznika prawego (ZP) i lewego (ZL) mierzy się od skrajnego lewego i prawego rzędu do śladu zostawionego na polu i wyznacza się ze wzoru: ZP = ZL = 75cm + (S–L)/2. Przy tak ustawionych znacznikach ciągnik prowadzi się raz prawym, raz lewym kołem po śladzie znacznika. Niektórzy producenci oferują jeszcze możliwość regulacji znaczonego w glebie śladu – poprzez zmianę pochylenia samego talerza względem powierzchni gleby lub nacisku jego oddziaływania. Ponadto niektóre siewniki (np. Omega) wyposażane są w znaczniki przejazdów, składane „do pionu” za pomocą siłowników hydraulicznych, sterowanych przez operatora z kabiny ciągnika. Umożliwia to wysiew nasion blisko przeszkód terenowych.

 Podczas użycia siewnika punktowego pneumatycznego bardzo ważne jest, aby nie rozpoczynać pracy bez włączonego wałka przekaźnika mocy i bez osiągnięcia właściwego podciśnienia lub nadciśnienia.

Aby uniknąć zapychania się redlic podczas rozpoczynania lub kończenia siewu, należy zawsze opuszczać i podnosić siewnik podczas jazdy, a nie na postoju.

W siewnikach punktowych zainstalowano zabezpieczenia przeciążeniowe, które zapobiegają uszkodzeniu sekcji wysiewającej w wypadku wystąpienia ciał obcych w materiale siewnym. Należy sprawdzić przed siewem, czy te mechanizmy są sprawne (od najprostszych zabezpieczeń, jak śruby ścinane do grzechotek).

siewnik punktowy optima.jpg

Autor: B. Kowalski

Opis: W siewniku punktowym Accord Optima znaczniki są składane hydraulicznie.

Chcąc efektywnie użytkować siewniki punktowe, należy pamiętać o świadomej i odpowiedzialnej ich obsłudze. Przedstawione regulacje siewników punktowych mają na celu dostosowanie ich do zmiennych warunków pracy. Powinny być wykonywane zgodnie z instrukcją obsługi i wymaganiami agrotechnicznymi oraz rzeczywistymi warunkami glebowo-klimatycznymi.

Ważne regulacje

Do podstawowych regulacji siewników punktowych na polu należą m.in.:

  • poziomowanie siewnika,
  • próba wysiewu,
  • głębokość umieszczania nasion,
  • dogniatanie gleby wokół nasion,
  • przykrywanie nasion glebą,
  • regulacja znaczników bocznych.

Źródło: "Farmer" 06/2008