PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Olej silnikowy - jak wybrać?

Olej silnikowy - jak wybrać? Trudno sformułować twarde zasady doboru oleju silnikowego do konkretnych jednostek, jednak zwracamy uwagę na kilka czynników, które warto wziąć pod uwagę, wybierając olej do silników maszyn rolniczych, fot. Shutterstock

Autor: Mateusz Wasak

Dodano: 06-01-2019 07:28

Tagi:

Coraz bardziej zaawansowane konstrukcje silników, kolejne elementy w układach oczyszczania spalin, wydłużane okresy pomiędzy wymianami - to najważniejsze czynniki, które powodują, że normy stawiane olejom silnikowym są coraz bardziej wyśrubowane. Jednocześnie w gospodarstwach pracuje wiele maszyn wyposażonych w silniki starszych generacji, dla których oleje niektórych norm spełniać nie muszą. Oto najważniejsze zasady obowiązujące przy doborze olejów silnikowych.



Trudno sformułować twarde zasady doboru oleju silnikowego do konkretnych jednostek, jednak zwracamy uwagę na kilka czynników, które warto wziąć pod uwagę, wybierając olej do silników maszyn rolniczych.

DOBÓR OLEJU - GDZIE ZNALEŹĆ INFORMACJE?

W przypadku maszyn nowych sytuacja jest o tyle komfortowa, że informacje dotyczące oleju, jaki powinniśmy zastosować w danym silniku, znajdują się w instrukcji obsługi; zawsze podana jest jego norma, jednak niekiedy producenci silników sugerują zastosowanie oleju konkretnej marki. Jeżeli jednak mamy do czynienia z ciągnikiem używanym, do którego instrukcja obsługi dostępna nie jest, warto skorzystać z wyszukiwarki środków smarnych, którą znajdziemy na stronach większości producentów. Jednym z rozwiązań może być też kontakt z autoryzowanym serwisem i skorzystanie z oleju oryginalnego lub na podstawie jego parametrów dobranie odpowiedniego zamiennika.

ROZSZYFROWAĆ OZNACZENIA

Mimo że informacje na temat oleju do silników poszczególnych maszyn są łatwo dostępne, warto mieć orientację, o co w doborze oleju chodzi. Chociaż temat ten znany jest dość powszechnie, słowem wstępu warto przypomnieć o systemie klasyfikacji olejów silnikowych, do którego niejednokrotnie będziemy się w tym artykule odnosić.

Każdy, kto chociaż raz kupował w sklepie olej silnikowy, zetknął się z klasyfikacją SAE (Stowarzyszenia Inżynierów Motoryzacji) widoczną z przodu opakowania, określającą wymagania dotyczące lepkości oleju w różnych temperaturach. Lepkość oleju to miara oporów wewnętrznych, w uproszczeniu można powiedzieć, że płynność. Im niższa liczba przy „W” (W od Winter, czyli zima), tym olej jest bardziej płynny w niskich temperaturach. Druga liczba oznacza wymagania dotyczące lepkości w temperaturze pracy silnika. Jest ona związana z konstrukcją jednostki napędowej oraz z maksymalnymi temperaturami otoczenia, w jakich pracuje maszyna rolnicza. Co prawda olej po rozgrzaniu silnika pracuje w stałej temperaturze ok. 90 st. C, jednak zakresy określane przez SAE informują o skuteczności smarowania silnika podczas rozruchu i w kilka minut po nim, kiedy temperatura robocza nie jest przecież jeszcze osiągnięta (tab. 1).

Kolejne ważne oznaczenie - wg klasyfikacji API (Amerykańskiego Instytutu Nafty) - zazwyczaj jest mniej widoczne (znajduje się na etykiecie z tyłu opakowania), ale może nam wiele powiedzieć o jakości oleju (rys. 1).

W przypadku tej klasyfikacji pierwsza litera (C) oznacza, że mamy do czynienia z olejem do silników o zapłonie samoczynnym, zaś kolejne symbole sugerują jakość oleju, zatem zgodnie ze schematem olej o oznaczeniu CA będzie olejem o najsłabszej jakości z bardzo niewielką ilością dodatków uszlachetniających, przeznaczonym do silników lekko obciążonych z lat 50. (normy CA-CE są już przestarzałe), a CJ-4 olejem o najwyższej jakości - z dużą ilością dodatków uszlachetniających poprawiających jego właściwości smarne oraz z ograniczonym udziałem popiołu siarczynowego, siarki i fosforu mających negatywny wpływ na elementy układu oczyszczania spalin.

W przypadku klasyfikacji ACEA (Europejskiego Zrzeszenia Producentów Pojazdów Samochodowych) możemy się spotkać obecnie z czterema klasami olejów dla silników stosowanych w pojazdach użytkowych, np. w ciągnikach rolniczych (E4, E6, E7, E9), gdzie każda norma nakłada na olej inne wymagania (tab. 2).

LEPKOŚĆ TO NIE WSZYSTKO

Jeżeli chodzi o temperaturę otoczenia a klasę lepkości, to ze względu na to, że zdecydowana większość maszyn rolniczych jest eksploatowana w sezonie od wiosny do jesieni, praktycznie wszyscy producenci zalecają oleje XXW-40 (SAE 10W-40 lub SAE 15W-40). W przypadku, kiedy maszyna użytkowana jest późną jesienią i zimą, warto postawić na oleje klasy 10W-40, które charakteryzują się lepszymi właściwościami smarnymi w niższych temperaturach. Jednak należy pamiętać, że podczas doboru oleju norma SAE to nie wszystko. - Najczęstsze błędy polegają na rozpatrywaniu oleju tylko pod kątem klas lepkości oraz utożsamianiu klasy lepkości z rodzajem baz olejowych, np. SAE 15W-40 jest uważany powszechnie za olej mineralny, SAE 10W-40 za olej półsyntetyczny, SAE 5W-40 za syntetyczny. Jest to błąd. Najważniejsze to zrozumienie, że za parametry oleju odpowiada zarówno baza, jak i dodatki. Często dodatki pełnią kluczową rolę, jeżeli chodzi o przeznaczenie oleju. Parametry oleju są związane z jego przeznaczeniem, a więc normą, jaką spełnia. Zatem doborów należy dokonywać w oparciu o wymagane normy - tłumaczy Lech Lasek z Fuchs Oil Corporation Poland.

Według klasyfikacji API (rys. 1) w pewnym uproszczeniu możemy przyjąć, że oleje najwyższej klasy (CJ- 4) przeznaczone są głównie do nowoczesnych silników wyposażonych w systemy oczyszczania spalin DOC, DPF, EGR i SCR. Oleje spełniające normę API CI-4 przeznaczone są do współczesnych silników bez układów oczyszczania spalin, ale już z układem EGR, zaś API CF-4 i API CH-4 znajdą zastosowanie w silnikach starszych sprzed „ery układów oczyszczania spalin” (np. lata 80-90.). Normy CA-CE są już normami przestarzałymi.

Jeżeli decydujemy się na zmianę klasy oleju w silniku naszej maszyny, zmiany należy dokonywać na zasadzie lepszy za słabszy, nie odwrotnie. Trzeba jednak uważać w przypadku maszyn bardzo starych, wyeksploatowanych, które pracowały na oleju np. API CC przez wiele lat. Dobór oleju o znacznie wyższej jakości (np. API CI-4) może spowodować gwałtowne rozpuszczenie osadów, co może wiązać się z przytkaniem smoka olejowego czy też kanalików olejowych. Inną możliwą konsekwencją są wycieki. Natomiast w ogromnej większości, przykładowo gdy wymaganiem jest norma API CG-4, możemy stosować z powodzeniem olej wyższej klasy, np. API CI-4 czy też CJ-4.

Mogłoby się wydawać, że znając oznaczenia oleju, wiemy już wszystko, jednak rzeczywistość jak zwykle taka prosta nie jest. - Błędem jest rozpatrywanie olejów różnych producentów, które mają wypisane na etykiecie takie same normy, jako identycznych. Norma określa pewne minimum do spełnienia. Producent może stworzyć produkt mniej lub bardziej wykraczający poza to minimum. Stąd właśnie wynikają różnice w cenie pomiędzy niby takimi samymi produktami. Przykładem oleju silnikowego klasy premium jest AGRIFARM MOT X-LA SAE 10W-40, który zdecydowanie przekracza wymagania najnowszej normy Deutz DQC IV 10-LA (norma fabryczna dla silników Deutz - przyp. red) - mówi Lech Lasek

Warto pamiętać, że im lepszej jakości olej, tym mniej jego dolewek, mniejsze zużycie elementów silnika czy turbosprężarki, a kwestia jakości dotyczy nie tylko olejów silnikowych. - Zwykle skupiamy się na olejach silnikowych, ale należy też mieć świadomość, że w nowoczesnych ciągnikach rolniczych stosowane są coraz to bardziej skomplikowane automatyczne skrzynie biegów, które mają coraz większe wymagania co do oleju. Przykładami zaawansowanych konstrukcji są np. przekładnie bezstopniowe typu TTV (Deutz-Fahr), Vario (w ciągnikach Fendt), VT Drive w McCormick czy też skrzynie typu powershift (wielosprzęgłowe). Błędy w doborze mogą mieć konsekwencje w postaci braku możliwości wykonania procesu kalibracji lub też przedwczesnego zużycia lub uszkodzenia tarcz ciernych w skrzyni biegów - p rzestrzega Lech Lasek.

JAKOŚĆ OLEJU A SYSTEMY OCZYSZCZANIA SPALIN

Na dobór oleju silnikowego niebagatelny wpływ mają systemy oczyszczania spalin. Jak sprawa wygląda z technicznego punktu widzenia? Otóż naturalnym zjawiskiem jest to, że pewna ilość oleju w każdym silniku ulega spalaniu, w wyniku czego powstaje popiół siarczanowy, który dostając się do filtra cząstek stałych (DPF), stopniowo go zapycha. Podobne restrykcje dotyczą silników wyposażonych w układy DOC i SCR; rzecz w tym, aby ilość siarki i fosforu była możliwie najmniejsza, gdyż te pierwiastki zmniejszają efektywność działania reaktorów katalitycznych. W fachowej nomenklaturze oleje do silników z systemami oczyszczania spalin noszą nazwę „Low SAPS” lub „Medium SAPS” i takie też oznaczenia znajdziemy na opakowaniach olejów silnikowych.

JAK CZĘSTO WYMIENIAĆ?

Olej z upływem czasu ulega zużyciu na skutek m.in. wysokiej temperatury pracy i sił ścinających - zakwaszeniu i zanieczyszczeniu (m.in. sadzą ze spalonego paliwa, zanieczyszczeniami z otoczenia), w wyniku czego dochodzi do stopniowego spadku jego właściwości smarnych. Zużyty olej powoduje, że współpracujące elementy silnika coraz częściej się ze sobą stykają - zanika tzw. film olejowy, przez co dochodzi do ich przycierania. Dalsze konsekwencje użytkowania zużytego oleju to m.in. powstawanie osadów i blokowanie pierścieni w rowkach tłoka, a w konsekwencji brak smarowania tulei cylindrowej, jej zacieranie. W zużytym oleju powstają też osady - tzw. szlamy mogące przytkać smok olejowy i kanaliki olejowe.

Innym skutkiem przeciągania wymian oleju jest spadek jego lepkości. Zbyt niska lepkość oleju prowadzi do obniżenia ciśnienia smarowania. Innymi objawami zdegradowanego oleju jest np. dłuższy czas rozruchu. Dlatego wydłużanie okresu między wymianami oleju ponad interwały określone przez producenta maszyny jest niebezpieczne.

W przypadku czasookresów wymiany oleju możemy spotkać się z dosyć dużymi rozbieżnościami, np. dla nowych silników Zetora jest to 250 h, podczas gdy np. dla silników FPT czy Deutza - 500 h - na przestrzeni zaledwie kilku lat wartość ta wzrosła znacząco. Dlaczego? Jak tłumaczą producenci, główną przyczyną jest dopracowanie konstrukcyjne silników; dopracowany układ wtryskowy to mniej paliwa w oleju, a coraz bardziej zaawansowany proces spalania powoduje, że dostaje się do niego coraz mniej sadzy. Kolejną przyczyną jest stawianie przez producentów silników coraz większych wymagań wobec olejów. Z drugiej strony jednak jednym ze sposobów ograniczenia degradacji oleju jest zwiększanie jego ilości w układzie, a więc zwiększanie pojemności miski olejowej, podczas gdy obecnie mamy do czynienia z trendem odwrotnym. Ponadto - jak wyjaśnia Lech Lasek - warto mieć na uwadze, że przewidywane okresy pomiędzy wymianami dotyczą silników nowych, w idealnym stanie, pracujących w nominalnych warunkach na paliwie doskonałej jakości. W praktyce na skutek zużycia układu wtryskowego, błędów w działaniu układu EGR, stosowania paliwa złej jakości, np. o dużej zawartości siarki lub z dużą ilością biokomponentów, olej degraduje się znacznie szybciej. Często spotykanym komentarzem mechaników serwisujących maszyny rolnicze jest, że oleju silnikowego po 300 godzinach pracy zwykle zaczyna ubywać. Oczywiście jest to uproszczenie, lecz w praktyce, według doświadczeń wielu mechaników, okresy pomiędzy wymianami powinny wynosić od 250 do maksymalnie 500 godzin pracy.

Podsumowując, im „świeższy” olej, tym lepiej dla silnika i o ile przeciąganie wymian oleju ponad czasookresy określone przez producenta nigdy nie jest dobrym pomysłem, to można pokusić się o ich skracanie, zwłaszcza jeśli maszyna pracuje w ciężkich warunkach lub nie jesteśmy stuprocentowo pewni jakości tankowanego paliwa.

Artykuł ukazał się w listopadowym wydaniu miesięcznika "Farmer"

Podobał się artykuł? Podziel się!
×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (13)

  • Patryk 2019-04-22 15:28:52
    Ja korzystam z aplikacji internetowej LubeMatch ktora dobieraj jakiej klasy i jakie własciwosci powinien miec moj olej
    • Ola 2019-05-29 15:09:34
      Dzięki spoko działa ta aplikacja :D
  • kazek 2019-02-28 10:12:48
    zdecydowanie syntetyk od K2, K2 Texar bit.ly/7003_K2Olej5W30
  • Misiek 2019-01-14 20:35:26
    Ja z Delphi PRESTIGE zamawiam od lat. Dobrej jakości, cena jak najbardziej adekwatna.
  • Jan 2019-01-06 14:54:33
    Już od dawna do nowych maszyn zalewa się oleje klasy CK a nie CJ
  • wujo stasiu 2019-01-06 13:45:51
    ja tam leje hipol i superol i to som najlepsze bo z panstwowych zakladow
    • PAULINA 2019-01-06 14:07:07
      Wujku nie dziwię się Tobie.... W mtz trzeba codziennie 5l do silnika i 10 do skrzyni,to samoistna wymiana
      • Dash 2019-01-06 14:44:28
        Idiotka
ZOBACZ WSZYSTKIE KOMENTARZE

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 18.212.90.230
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin forum

Drodzy Użytkownicy!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych przetwarzamy Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.