PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Wielu awarii można uniknąć - zadbaj o hydraulikę

Autor: Wojciech Denisiuk

Dodano: 25-07-2020 06:04

Układy hydrauliki siłowej są w maszynach rolniczych standardowym wyposażeniem, a jednocześnie wciąż jednym z najmniej zrozumiałych przez osoby odpowiedzialne za ich obsługę. Tymczasem odpowiednio dbając o hydraulikę, dbamy o wysoką niezawodność całej maszyny.



Czego najbardziej boją się użytkownicy najnowszych, ale też tych nieco starszych ciągników rolniczych, kombajnów zbożowych czy sieczkarni samojezdnych? Na ogół chodzi o awarie układów napędowych, których koszty naprawy mogą być bardzo wysokie, nierzadko sięgając kilkudziesięciu tysięcy złotych. Tymczasem badania naukowe wskazują, że aż 80 proc. różnego typu awarii nie miałoby miejsca, gdyby zapewnione zostały odpowiednia czystość i jakość oleju. To wydaje się niezbyt wygórowana cena za uniknięcie wielu skomplikowanych napraw, np. skrzyń biegów.

W dalszej części postaramy się przybliżyć nieco budowę nowoczesnych układów przekazywania napędu, a także układów siłowych (związanych np. z hydrauliką zewnętrzną) i wyjaśnić, dlaczego jakość i czystość oleju są w tych układach tak bardzo ważne. Zwrócimy też uwagę na zachowania serwisowe, które wpływają na te parametry.

Olej niczym krew w organizmie

Olej hydrauliczny w maszynach rolniczych pełni różnorakie funkcje takie, jak: smarowanie, przekazywanie energii mechanicznej, chłodzenie, filtracja czy sterowanie. Każda z nich wymaga od oleju różnych porządnych właściwości, a jednocześnie bardzo często jeden olej pełni te wszystkie funkcje naraz. Taka sytuacja ma na ogół miejsce w ciągnikowych układach przekazania napędu, w których ten sam olej wykorzystywany jest na potrzeby smarowania skrzyni biegów, ale też w układzie hydrauliki siłowej ciągnika, w skład której wchodzą układy do napędu hydrauliki zewnętrznej, ale też układy siłowe wykorzystywane m.in. do sterowania układem kierowniczym czy też sterowania skrzynią biegów. Wyjątek stanowią niektórzy producenci, u których układy napędowy i hydrauliczny są rozdzielone i każdy korzysta z własnego oleju. Dodatkowo olej w ciągnikach rolniczych jest narażony na zanieczyszczenia ze względu na częste rozszczelnienia układu podczas podłączania maszyn zewnętrznych. Ponadto warunki pracy maszyn rolniczych powodują, że olej pracuje w skrajnie różnych temperaturach – od minusowych do sięgających 120°C. W takich warunkach znacznie zmieniają się takie właściwości oleju, jak lepkość, a tym samym zdolność do przenoszenia sił – jej zmiana ma też związek z wyciekami.

Dlatego tak ważne jest stosowanie olejów o parametrach zalecanych przez producentów ciągników i innych maszyn. Chodzi oczywiście o zachowanie właściwej klasy nie tylko lepkościowej (np. 5W-30), lecz także jakościowej (np. API). Jeśli obsługa maszyny nie jest oddawana w ręce profesjonalnego serwisu, to koniecznie trzeba się wyposażyć w odpowiednią dokumentację serwisową, w której należy ustalić wymagania co do parametrów i czasów wymiany oleju. Takie informacje łatwo znaleźć m.in. w internecie, ale można o nie poprosić również autoryzowanego dilera.

Niestety, w zastosowaniach rolniczych dopuszczalne czasy pracy oleju są znacznie krótsze niż te, na które pozwalają np. przemysłowe układy hydrauliki siłowej, w których okresy między wymianami sięgają nawet 10-15 tys. h. W przypadku ciągników na ogół mamy zalecenie wymieniać olej w układzie przeniesienia napędu co 1200 h. Różnica znaczna, jednak to wynik poniekąd wspomnianych już wcześniej trudnych warunków pracy, zanieczyszczeń zewnętrznych, ale też szczególnych rozwiązań stosowanych w układach przekazania napędu nowoczesnych maszyn rolniczych, w szczególności w ciągnikach. Przede wszystkim olej jest tu używany do obsługi mokrych sprzęgieł ciernych często wykorzystywanych w przekładniach, w których biegi przełącza się pod obciążeniem, ale też do załączania napędów 4x4 czy WOM. Dodatkowo większość ciągników ma też tzw. mokry układ hamulcowy pracujący w tym samym oleju. Tych kilka wspomnianych rozwiązań to stałe źródło zanieczyszczeń – tarcze cierne zużywają się w naturalny sposób. 

Wysoka dokładność wykonania

Współczesne ciągniki rolnicze coraz częściej korzystają np. z energooszczednych układów Load Sensing, których głównym elementem jest pompa hydrauliczna o zmiennej wydajności (na ogół osiowa pompa tłoczkowa). W tych układach pompa praktycznie nie pracuje, jeśli nie ma zapotrzebowania na energię hydrauliczną. Włącza się tylko wtedy, gdy jest taka potrzeba i to z odpowiednio dobraną wydajnością. Ma to pozytywny skutek w postaci oszczędzania energii, minimalizuje hałas, ale też obniża proces grzania oleju, a tym samym spowalnia procesy jego starzenia. Niestety, wszystkie elementy nowoczesnej hydrauliki, a dotyczy to również całej armatury wykonawczej (m.in. rozdzielacze, zawory proporcjonalne, zawory ciśnieniowe), charakteryzują się bardzo precyzyjnym wykonaniem. Na ogół tolerancja pasowania w takich podzespołach nie przekracza 3-4 mikronów (czyli 3-4-tysięcznych części mm). Stosowane w układach filtry tzw. dokładne na ogół zapewniają maksymalny poziom filtracji do 5 mikronów, co zazwyczaj wystarcza, żeby ochronić elementy układu od zanieczyszczeń stałych krążących w układzie.

Warto przypomnieć, że zanieczyszczenia są też skutkiem naturalnego procesu zużywania się współpracujących części mechanicznych, ale też procesów chemicznych zachodzących w oleju pracującym zbyt długo lub w za wysokiej temperaturze.

Na czym polegają awarie?

Na początku wspomnieliśmy, że aż 80 proc. awarii wynika z zaniedbań eksploatacyjnych dotyczących oleju. Duża liczba awarii jest wynikiem np. zacięcia elementów układu pod wpływem zanieczyszczeń stałych, ale też skutkiem powolnego zużycia. Zbyt długo niewymieniany i przeciążony olej zmienia skład chemiczny, stając się mniej neutralnym dla materiałów, z którymi współpracuje. W wyniku tego zjawiska może dochodzić np. do przyspieszonego zużycia okładzin ciernych, uszkodzenia uszczelnień czy przedwczesnego zużycia współpracujących ze sobą elementów metalowych – oczywiście, na ogół są to procesy mocno rozciągnięte w czasie, przez co ich bezpośrednia przyczyna zawsze jest bardzo trudna do zdiagnozowania.

Ta właśnie sytuacja jest przyczyną tego, że zalecenia serwisowe często są ignorowane lub odwlekane w czasie – pokutuje przekonanie, że przecież nic się nie stanie, jeśli opóźnimy serwis o 100 czy 200 h. Oczywiście, że od razu nic się nie stanie, ale skutki niewymienionych na czas filtrów i olej będą się kumulować i finalnie doprowadzą do uszkodzeń, które mogłyby się długo nie wydarzyć. Niestety, dzieje się tak często ze względu na koszty związane z prawidłową i regularną obsługą. Przykładowo zestaw filtrów dobrej jakości, olej, usługa serwisowa, dojazd serwisu – to w przypadku ciągnika o mocy ok. 150 KM koszt 3-4 tys. zł. Jeśli konstrukcja pozwala na samodzielną wymianę, będzie taniej, ale i tak trzeba wydać na to minimum 1,5 tys. zł – koszt dobrej jakości oleju do przekładni waha się od 16 do 20 zł za litr (objętości w tej klasie to od 70 do 100 l). Jeśli w gospodarstwie jest kilka maszyn i ciągle czekające inne wydatki (zwłaszcza w takim jak teraz okresie przedżniwnym), to pokusa odłożenia tego na później jest duża. Pamiętajmy jednak, że odwlekanie tych czynności ma negatywne skutki. W skrajnych przypadkach może np. dojść do takiego zapchania filtra oleju, że przejdzie on na pracę w trybie tzw. bypass, czyli przepływu bezpośredniego. Na szczęście, najnowsze maszyny mają na tyle dobre układy diagnostyczne, że są często mądrzejsze od użytkownika i np. poprzez ograniczenie mocy nie pozwalają na dalszą normalną eksploatację, domagając się przeprowadzenia serwisu.

Bardzo ważna jest świadomość nie tylko wymagań stawianym olejom, lecz także operacji serwisowych wymaganych podczas wymiany oleju w układzie przekazania napędu. W nowszych maszynach niezbędna na ogół jest też kalibracja skrzyni, czyli proces ustawienia współpracujących ze sobą elementów z uwzględnieniem zużycia elementów ścieralnych czy np. innej lepkości nowego oleju. Oczywiście, najlepiej, gdyby wykonał to wykwalifikowany serwis, ale na ogół można to zrobić samodzielnie, wykorzystując do tego odpowiednią sekwencję ruchów urządzeń pokładowych, np. trzeba wcisnąć sprzęgło, dwukrotnie uruchomić rewers, jednocześnie odpowiednio przełączyć biegi itp. Procedury są na ogół proste, jeśli się z nimi zapoznamy. 

W tym miejscu warto zaznaczyć, że mimo możliwości samodzielnej i właściwej obsługi warto co jakiś czas oddać maszynę w ręce pracowników autoryzowanego serwisu. Jest to wskazane chociażby ze względu na aktualizacje oprogramowania, które są często przeprowadzane. Czasami może się też okazać, że dostaniemy za darmo nową część wymienianą w ramach akcji serwisowej. Decydując się na samodzielne prace serwisowe, trzeba dobrze poznać konstrukcję konkretnej maszyny. Zdarza się, że np. oprócz jednego filtra puszkowego w skrzyni zastosowano jeszcze filtr wirowy i filtr siatkowy – znamy przypadek zupełnego zapchania filtra siatkowego, ukrytego w obudowie pompy oleju, który doprowadził do poważnego uszkodzenia układu przekazania napędu.

Co może użytkownik?

Co można jeszcze zrobić dla dobra układu hydraulicznego i napędu? Warto przede wszystkim dbać o prawidłową temperaturę pracy oleju. Zauważmy, że większość wspomnianych układów ma chłodnicę oleju umieszczoną zazwyczaj przy głównym zespole chłodnic. Chłodnica oleju jest zazwyczaj mała, bo olej hydrauliczny bardzo łatwo oddaje ciepło – można więc łatwo zlekceważyć jej rolę i zapomnieć o regularnym czyszczeniu. Czyszczenie chłodnicy powinno być naprawdę dokładne – czasami z zewnątrz chłodnica wydaje się czysta, ale między żeberkami zalega dużo brudu. Przegrzany olej oznacza spadek lepkości, gorszą zdolność do przenoszenia dużych naprężeń, ale przede wszystkim szybciej ulega procesom starzenia. 

Druga ważna sprawa to regularna kontrola poziomu oleju – zbyt niski poziom nie pozwala na utrzymanie optymalnej temperatury pracy. To szczególnie ważne, żeby o tym pamiętać, ponieważ pojemność układu skrzyni biegów jest tak duża, że ubytek 20-30 l może być po prostu niezauważalny przy normalnej pracy. Ważne też, aby uzupełniać olej – nie musi być to produkt tej samej firmy, ale o tych samych parametrach jakościowych i lepkościowych. Różnice mogą powodować niekorzystne zmiany w oleju, np. skłonność do pienienia się wynikającą z pogorszonej separacji powietrza. Z kolei przenoszone przez olej pęcherzyki powietrza potęgują niekorzystne zjawisko kawitacji, która jest przyczyną hałasu, nieprawidłowego działania np. zaworów, a w dłuższej perspektywie również przyspieszonego zużycia elementów układu hydraulicznego.

Najwyższa dokładność

Absolutnie żadnych zaniedbań serwisowych nie można się dopuszczać w przypadku maszyn czy ciągników wykorzystujących hydrostatyczne przekładnie w układzie napędowym. Ma to na ogół miejsce w bezstopniowych skrzyniach biegów, jak np. skrzynia Vario znanej z marki Fendt. W takich przypadkach wymagania co do jakości i czystości oleju są tak wysokie, że wykorzystywany w nich olej nie służy już innym celom. Zaniedbania mogą mieć fatalne dla budżetu skutki, ponieważ koszty napraw są bardzo wysokie, często ze względu na brak dostępu do części, ale także ze względu na konieczność zaangażowania specjalistycznego serwisu – w przypadku przekładni Vario producent zaleca tylko naprawę w warunkach fabrycznych. 



Podobał się artykuł? Podziel się!
×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (0)

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 34.200.222.93
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin forum

Drogi Użytkowniku!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych możemy przetwarzać Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. O celach tego przetwarzania zostaniesz odrębnie poinformowany w celu uzyskania na to Twojej zgody. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane dodatkowo jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.